Chuyên đề thực tập
điều 193, 194, 196, 230, 232, 233, 236 và 238 của Bộ luật Hình sự. Tội
phạm được hoàn thành kể từ khi thực hiện hành vi vận chuyển các loại
hàng hóa qua biên giới nêu trên. Trường hợp khi hàng hóa đã vào nội địa
mà bị phát hiện thì vẫn cấu thành tội buôn lậu.
Bộ luật Hình sự nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông
qua ngày 21/12/1999 đã có những tiến bộ nhất định khi không gộp gian lận
thương mại vào buôn lậu như Bộ luật hình sự của nước ta năm 1985. Tuy
nhiên Bộ luật Hình sự năm 1999 cũng chưa thể hiện rõ được sự phân biệt
của hai khái niệm này, khung hình phạt ngoài một số đối tượng hàng hoá
buôn lậu điển hình thì khung hình phạt chủ yếu dựa vào giá trị hàng hoá. Ví
dụ như với mặt hàng thuốc lá nhập lậu thì theo quy định không bị truy cứu
trách nhiệm hình sự (nhưng trong các văn bản pháp luật của Việt Nam thì
những lô hàng có giá trị trên 100 triệu đồng thì lại không có khung hình
phạt tương ứng)
Hành vi buôn lậu rất dễ nhận thấy, đó là những hành động mà chủ
hàng thực hiện lén lút, không khai báo. Các trường hợp phổ biến là chủ
hàng không đăng ký chính thức việc buôn bán với Nhà nước và xã hội, do
đó đội quân buôn lậu còn bao gồm cả cửu vạn vùng biên giới, trong một số
các thủy thủ tàu viễn dương, trong các viên chức đi nước ngoài…
Buôn lậu trong thời đại hiện nay không còn đơn thuần chỉ là buôn
lậu. Đối tượng buôn lậu sẵn sàng chống trả lực lượng chức năng và buôn
lậu có thể gắn liền với xã hội đen, với tội phạm hình sự, và một sự kết nối
có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng, đó là buôn lậu gắn liền với tham
nhũng.
2. Những nguyên nhân kinh tế dẫn đến hoạt động buôn lậu
Hoạt động buôn lậu ra đời giống như bạn đồng hành với sự phát triển
thương mại, đặc biệt là thương mại quốc tế. Có rất nhiều nguyên nhân dẫn
Trần Thái Hoa Lớp: TMQT46
5
Chuyên đề thực tập
đến sự ra đời và gia tăng hoạt động buôn lậu. Trong phần xem xét các
nguyên nhân này, ta chỉ đề cập tới những nguyên nhân cốt lõi về mặt kinh
tế dẫn đến sự ra đời và phát triển hoạt động buôn lậu.
Nguyên nhân đầu tiên chắc chắn là lợi nhuận. Đây là nguyên nhân
chủ yếu nhất vì nó là cơ bản để tính toán khi gian lận. Lợi nhuận này được
dựa trên cơ sở giá tính thuế, Thuế suất so với giá mua thực tế. Vốn dĩ quy
luật của thị trường là có cầu ắt phải có cung và hàng hoá có chất lượng
tương đương thì hàng hoá nào có giá thấp hơn sẽ thắng thế, và được tiêu
thụ nhanh chóng trên thị trường. Xét về lợi ích kinh tế, việc cung ứng bằng
hàng hoá chính nghạch, với Thuế suất cao như đồ điện tử, rượu, điện thoại
di động thì buôn lậu chúng là một phương án được cân nhắc và có thể trở
thành tối ưu đối với những đối tượng buôn lậu sẵn sàng làm trái pháp luật -
vì trong trường hợp này lợi nhuận thu được sẽ là cao hơn rất nhiều so với
nhập khẩu chính ngạch.
Nguyên nhân thứ 2 là do một số hàng hoá bị cấm hoặc bị hạn chế
nhập khẩu hay xuất khẩu, tiêu biểu với các mặt hàng này là những mặt
hàng mà Nhà nước quản lý chặt chẽ không cho nhập khẩu hoặc phải có
giấy phép như thuốc lá, tân dược, xăng dầu hay một số mặt hàng không
cho xuất khẩu mà có thể mang lại siêu lợi nhuận như than, xăng dầu,
quặng Với mỗi quốc gia, những chính sách về xuất, nhập khẩu hàng hoá
là khác nhau. Chính vì vậy hoạt động buôn lậu ra đời và phát triển như một
bộ phận tất yếu, dù là một bộ phận phi pháp của nền kinh tế quốc dân.
Việc hình thành buôn lậu và gian lận thương mại cũng là lẽ đương
nhiên khi luôn có sự chênh lệch do lợi thế so sánh (về nhân công, vị trí địa
lý, ưu đãi ) và do nhu cầu được tiêu dùng những sản phẩm, hàng hoá có
chất lượng với giá cả hợp lý.
Trần Thái Hoa Lớp: TMQT46
6
Chuyên đề thực tập
Ngay cả ở Mỹ cũng luôn tìm thấy được các mặt hàng buôn lậu tại các
chợ đen với giá cả từ “trên trời” cho tới “dưới biển”, từ những hàng hoá
đơn giản đến phức tạp. Tại Việt Nam, chúng ta cũng có thể thấy các mặt
hàng buôn lậu như hàng điện tử, điện thoại di động, quần áo, giầy dép
Buôn lậu diễn ra khắp nơi từ sân bay, bến cảng, bưu điện đến biên giới, cửa
khẩu từ các mặt hàng như thuốc lá, rượu ngoại đến điện thoại, vàng bạc,
ngoại tệ, kim cương hay tệ hơn nữa là ma tuý, vũ khí
Với các mặt hàng mà thuế xuất/ nhập khẩu lên tới 100% hoặc nhiều
hơn nữa thì nguồn lợi thu về đã là vô cùng lớn. Đó là chưa kể tới các ngành
hàng bị cấm nhập/ xuất hay cấm lưu hành như ma túy, vũ khí thì những
khoản siêu lợi nhuận có thể tạo nên những ông trùm mafia khét tiếng như
Frank Costenlo hay Mayer Lenski (Mỹ).
Từ đó ta thấy, chỉ có khi nào tất cả các nền kinh tế hợp lại làm một,
lợi thế không có, năng suất là tương đương thì mới không có buôn lậu và
gian lận thương mại. Điều đó dường như là một điều quá viễn tưởng, chính
vì vậy ta phải nhìn nhận một thực tế rằng buôn lậu đã và sẽ luôn tồn tại
trong nền kinh tế. Chúng ta không thể đảm bảo một thị trường không có
buôn lậu, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể đấu tranh hạn chế buôn lậu, đưa
những đối tượng buôn lậu ra trước pháp luật.
3. Các hình thức buôn lậu tại Việt Nam
a. Một số cách thức phân loại các hình thức buôn lậu
Có nhiều cách thức để phân loại các hình thức buôn lậu khác nhau.
Nếu phân loại theo các tuyến đường thì ta có 3 loại hình buôn lậu:
- Buôn lậu theo tuyến đường hàng không, bưu điện
- Buôn lậu theo tuyến đường biển, viễn dương
- Buôn lậu theo tuyến đường bộ qua biên giới
Trần Thái Hoa Lớp: TMQT46
7
Chuyên đề thực tập
Nếu phân loại theo các thủ đoạn buôn lậu, ta có thể phân loại làm 2
loại:
- Buôn lậu có qua cửa khẩu (giấu hàng hoặc giả mạo chứng từ, khai báo
sai lệch hàng hoá hoặc cất giữ hàng hoá tinh vi ), xuất hiện ở tất cả các
tuyến đường.
- Buôn lậu trốn tránh sự kiểm soát của hải quan (lén lút mang hàng qua
khu vực cánh gà biên giới), chủ yếu xuất hiện ở tuyến đường bộ và xâm
nhập qua đường biển.
b. Các thủ đoạn buôn lậu phổ biến
Nhóm buôn lậu qua cửa khẩu:
Nhóm không có chứng từ:
1) Giấu hàng hoá trong hành lý mang theo hoặc trong một số hàng hoá
khác. Điển hình có thể thấy là việc xuất nhập lậu ma tuý thì thường
được để trong đế giày, trong va li 2 đáy, được ép vào trong các sản
phẩm tranh sơn mài; việc xuất nhập lậu ngoại hối, các tài liệu mật,
cổ vật thì thường giấu trong hành lý số lượng lớn.
2) Lợi dụng chế độ miễn thuế khi nhập cảnh, các hành khách mang theo
những hàng hoá nhỏ, gọn, nhẹ nhưng trị giá lớn và ra vào nhiều lần,
nhờ người khác mang và khai hộ. Bên cạnh đó, bọn buôn lậu có thể
thu gom hành lý của khách nhập cảnh, tổ chức nhập hàng theo các tờ
khai hành lý của khách nhập cảnh, tổ chức nhập hàng theo các tờ
khai này để hưởng tiêu chuẩn miễn thuế.
3) Lợi dụng chế độ quà biếu, gửi tặng có giá trị lớn, gửi nhiều lần,
nhiều địa chỉ qua đường bưu điện để buôn bán kiếm lời.
4) Các tàu lớn trên biển thường gia cố thêm các hầm, vách ngăn để
giấu hàng buôn lậu và gây khó khăn cho lực lượng hải quan khi kiểm
tra khám xét.
Trần Thái Hoa Lớp: TMQT46
8
Chuyên đề thực tập
Nhóm làm sai lệch chứng từ:
1) Trong phương thức vận chuyển bằng container, đối tượng buôn lậu
xếp lẫn hàng cũ vào hàng mới, hàng tốt vào hàng xấu, hàng có giá trị
và thuế suất cao vào hàng có giá trị và thuế suất thấp; hàng cấm hoặc
hàng quản lý bằng hạn ngạch, hàng định hướng, hàng không khuyến
khích nhập lẫn vào hàng xuất nhập khẩu, không khai báo hải quan
hoặc khai sai số lượng, chủng loại, chất lượng, xuất xứ để trốn thuế
hay hàng nguyên chiếc tháo rời thì khai là hàng gia công lắp ráp
thường lẫn lỗn giữa SKD, CKD và IKD khai báo lấp lửng, chung
chung hoặc trưng cầu giám định lấy kết quả lấp lửng
2) Thuê các tàu của doanh nghiệp nhà nước, của lực lượng vũ trang
hoặc sơn kẻ và đóng giả tàu của quân đội để chở hàng buôn lậu
3) Bọn buôn lậu móc nối, mua chuộc một số nhân viên cán bộ hải quan
thoái hoá biến chất đang làm nhiệm vụ kiểm hoá để kiểm theo yêu
câu của chủ hàng, khi bị phát hiện thì được che chắn bằng các biên
bản vi phạm đã được chuẩn bị sẵn.
4) Lợi dụng phương thức chuyển khẩu, tạm nhập tái xuất, đầu tư liên
doanh, gia công để buôn lậu hoặc làm hồ sơ giả, kinh doanh sai mục
đích.
5) Lợi dụng một giấy phép để đi nhiều chuyến hàng, tẩy xoá,
photocopy giấy phép để sử dụng nhiều lần, hoặc giả dấu của cơ quan
hải quan. Điển hình là vụ YTECO đã cạo sửa quota 26 loại dược
phẩm và vacxin. Cũng bằng việc chỉnh sửa các giấy phép nhập khẩu
do Cục Quản lý dược cấp, công ty này đã sửa các toa thuốc và khai
gian dối trên các tờ khai nhằm trốn thuế và nhập hơn 56 tấn nguyên
liệu dược trái phép (Cục Điều tra chống buôn lậu điều tra)
Trần Thái Hoa Lớp: TMQT46
9
Chuyên đề thực tập
6) Làm thủ tục xin cho chuyển tiếp hàng hoá từ cửa khẩu và các chi cục
Hải quan nội địa về tỉnh để làm thủ tục hải quan, nhưng trên đường
đi lợi dụng cơ sở hoặc móc ngoặc, hối lộ nhân viên áp tải để tẩu tán
hàng nhập lậu; hoặc làm thủ tục chuyển tiếp nhưng thực chất số hàng
đó chẳng chuyển đi đâu cả mà được “giải phóng” ngay tại địa
phương có cửa khẩu nhập.
7) Vận chuyển hàng lậu khi bị bắt thì tìm cách trì hoãn để chạy chọt,
hợp thức hoá giấy tờ.
8) Nhập hàng lậu, hàng cấm nhưng khai hàng khác rồi chạy chọt hợp
thức hoá. Khi không hợp thức hoá được hoặc bị lộ thì từ chối nhận
hàng và đổ lỗi cho công ty và cá nhân người nước ngoài nơi gửi
hàng
Nhóm buôn lậu trốn tránh sự kiểm soát của lực lượng hải quan:
1) Dùng tàu có trọng tải lớn từ 200 - 400 tấn lấy hàng từ Trung Quốc đi
sát đảo Hải Nam vào thẳng phía Nam trong khi lực khả năng vươn
xa quản lý của Hải quan còn hạn chế.
9) Để trốn tránh sự phát hiện của các cơ quan chức năng, các tàu vận tải
buôn lậu thường không thực hiện chế độ ghi chép nhật ký hành trình
tàu, nhật ký máy, không liên lạc được với đất liền hoặc thông báo sai
thời gian, địa điểm tàu cập cảng làm thủ tục hải quan ở cảng này
chuyển đến cảng khác để kiểm hoá và bốc dỡ hàng.
2) Một số tàu viễn dương buôn lậu từ các nước về (chủ yếu từ Nhật,
Châu Âu) ghé qua các cảng của Trung Quốc và hẹn điểm sang mạn
hàng cho các thuyền tàu nhỏ ngoài khơi (để chuyển hàng vào nhiều
địa điểm trên bờ), giải toả xong hàng mới vào nhập cảnh, hoặc
chuyển lên bộ phía Trung Quốc, sau đó vận chuyển bằng đường bộ
sang Việt Nam qua các đường mòn, lối tắt.
Trần Thái Hoa Lớp: TMQT46
10
Chuyên đề thực tập
3) Tàu thuyền nhỏ thường lợi dụng luồng lạch, đêm hôm, ngày nghỉ,
các ngày mưa bão, sóng to gió lớn (dùng tàu chịu được sóng cấp 5 và
cấp 6) vận chuyển hàng vào bờ trốn tránh sự kiểm tra, kiểm soát của
hải quan và các lực lượng khác.
4) Tại các cánh gà của cửa khẩu đường bộ, hàng hoá thường được cửu
vạn vận chuyển vượt qua biên giới theo các đường mòn hai bên cánh
gà cửa khẩu bằng phương thức xé lẻ, thu gom nhiều lần, sau đó dùng
hoá đơn buôn chuyến, hoá đơn mua hàng để lưu thông hàng hoá
nhằm trốn thuế nhập khẩu, thường vào thời điểm đêm khuya. Nhiều
khi bị phát hiện sẵn sàng bỏ hàng chạy người
5) Bọn buôn lậu còn tập kết hàng tại địa điểm xa trạm kiểm soát, chờ
thời cơ là trà trộn vào các xe hàng đã nộp thuế để vận chuyển vào
sâu nội địa, đôi khi còn dùng vũ khí chống lại người thi hành công
vụ, dùng cửu vạn với số lượng đông công khai áp đảo lấy lại hàng
II. HOẠT ĐỘNG ĐIỀU TRA CHỐNG BUÔN LẬU VÀ NHỮNG TÁC ĐỘNG TỚI
KINH DOANH THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
1. Khái niệm, bản chất của hoạt động điều tra chống buôn lậu
Hoạt động điều tra chống buôn lậu là hoạt động của các cơ quan chức
năng Nhà nước sử dụng luật pháp, các công cụ phương tiện nghiệp vụ để điều
tra, làm rõ các hoạt động buôn lậu cũng như các đối tượng buôn lậu.
Bản chất của hoạt động điều tra chống buôn lậu là một quá trình đấu
tranh không khoan nhượng của các cơ quan chức năng với các đối tượng
buôn lậu.
Trong khái niệm này, các cơ quan chức năng ở đây là các cơ quan
được Nhà nước giao nhiệm vụ chống buôn lậu, có thể là Tổng cục hải
quan, bộ phận Hải quan các tỉnh (Việt Nam hiện có 33 Cục hải quan tỉnh),
bộ đội biên phòng, cảnh sát kinh tế Phạm vi của bài nghiên cứu tập trung
Trần Thái Hoa Lớp: TMQT46
11
Chuyên đề thực tập
chủ yếu vào công tác chống buôn lậu của Cục Điều tra chống buôn lậu trực
thộc Tổng cục Hải quan.
Các công cụ, phương tiện nghiệp vụ sử dụng để chống buôn lậu có
thể là các biện pháp nghiệp vụ hải quan, trình độ nhân lực của các cán bộ
chống buôn lậu, các tàu cao tốc trên biển, phương tiện dò tìm, các dụng cụ
nghiên cứu, thí nghiệm để phát hiện hàng lậu Nó bao gồm tổng thể các
phương tiện hữu hình và vô hình để hỗ trợ cho các chiến dịch chống buôn
lậu.
Luật pháp được sử dụng ở đây là nền tảng, cơ sở cho các hoạt động
của cán bộ chống buôn lậu có thể kể ra như Bộ luật Hình sự Việt Nam ban
hành năm 1999, Bộ luật Tố tụng hình sự ban hành năm 2004, Luật Hải
quan ban hành năm 2001, các Nghị Định, Thông tư hướng dẫn liên quan
Dựa vào đó, các cơ quan chức năng mới có cơ sở để đấu tranh chống tội
phạm buôn lậu.
Trên thế giới, còn một cơ sở khác được nhắc tới ngoài luật pháp, đó
là các chuẩn mực đạo đức. Đây là cơ sở mang tính nhân văn hơn, và văn
minh hơn so với pháp luật, nhưng để tạo ra được nó, không chỉ về mặt định
tính mà còn định lượng được (phải đo được), thì tại Việt Nam cũng cần
một khoảng thời gian dài nữa.
2. Những nguy cơ tác hại do hoạt động buôn lậu gây ra đối nền kinh tế
- xã hội
Đã có rất nhiều bài nghiên cứu, bài báo nói về những nguy cơ, tác hại
do hoạt động buôn lậu mang lại. Điều dễ nhận thấy là dù dưới hình thức
nào, của loại đối tượng nào, thì nạn buôn lậu cũng đang gây ra những nguy
cơ và tác hại lâu dài nghiêm trọng.
a. Tác động của hoạt động buôn lậu tới nền kinh tế quốc dân
Trần Thái Hoa Lớp: TMQT46
12
Chuyên đề thực tập
Như đã phân tích ở trên trong phần các nguyên nhân dẫn đến hoạt động
buôn lậu, những hàng hoá nhập lậu trốn thuế thường có lợi thế cạnh tranh -
đặc biệt là lợi thế về giá cả - cao hơn hàng sản xuất trong nước hoặc hàng
nhập khẩu chính ngạch (nếu không có lợi thế cạnh tranh thì hàng hoá
không thể tiêu thụ được, mà không tiêu thu được thì không có lợi nhuận).
Khi xuất hiện những hàng hoá như vậy, sự bình ổn giá cả của thị trường sẽ
bị phá vỡ. Những sản phẩm sản xuất trong nước hoặc được nhập khẩu
chính ngạch đứng trước nguy cơ phải giảm giá để phù hợp với thị trường,
nhưng nếu giảm giá thì doanh nghiệp nhập khẩu và doanh nghiệp sản xuất
trong nước sẽ giảm sút lớn về lợi nhuận. Sản xuất trong nước có thể bị đình
đốn và nhiều công ty đứng trên bờ vực phá sản.
Đó là xét về việc nhập lậu các mặt hàng có chất lượng. Còn với việc
nhập lậu những mặt hàng chất lượng kém thì sao? Hiện nay trong tuyến
biên giới với Trung Quốc, những lô gạo hết hạn sử dụng đang chất cao
thành núi bên phía bên kia của biên giới để từng ngày từng ngày một chảy
sang Việt Nam. Trong tình hình mất mùa như hiện nay, sản lượng gạo
trong nước giảm đáng kể, thì những lô hàng gạo hết hạn sử dụng kia sẽ
được tiêu thụ trà trộn vào những lô gạo của Việt Nam. Đó chỉ là một ví dụ
cho thấy, khi những mặt hàng kém chất lượng bị nhập lậu, thị trường Việt
Nam trở thành một thị trường tiêu thụ hàng hoá đặc biệt là những hàng hoá
dư thừa, ế ẩm của nước ngoài. Không chỉ có thế, khi số lượng hàng hoá bị
trà trộn, thì chất lượng hàng hoá bị đánh đồng. Đó sẽ là một khó khăn rất
lớn cho các doanh nghiệp trong nước, gây thiệt hại cho người tiêu dùng, tạo
ra lợi thế cạnh tranh cho những kẻ buôn lậu, làm ảnh hưởng tới các doanh
nghiệp làm ăn chân chính.
Với những hàng hoá xuất lậu, thì tình hình cũng không kém phần
nghiêm trọng. Hàng hoá xuất lậu ra nước ngoài thường là những sản phẩm
Trần Thái Hoa Lớp: TMQT46
13
Chuyên đề thực tập
mà Việt Nam đang có lợi thế hoặc do chính sách giá trong nước mà xét
tương quan giá hàng hoá trong nước nhỏ hơn ở nước ngoài. Những hàng
hoá này lại bị cấm xuất khẩu, nên nếu xuất lậu được mang lại lợi nhuận rất
cao. Lợi thế so sánh của Việt Nam chủ yếu nằm ở tài nguyên thiên nhiên
phong phú. Việc xuất lậu những khoáng sản, nguyên liệu thô, các mặt hàng
chiến lược, hàng quốc cấm gây ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế vĩ mô. Khi
tài nguyên bị khai thác thiếu quy hoạch, tài nguyên đất nước sẽ nhanh
chóng bị suy kiệt, ảnh hưởng nặng nề tới nền kinh tế đất nước trong tương
lai gần. Như tệ nạn xuất gỗ lậu sẽ gắn liền với tệ nạn phá rừng, thậm chí
đào cả rễ cây như xuất lậu tinh dầu xá xị trước đây và xuất lậu than đá hiện
nay ở khu vực tỉnh Quảng Ninh.
Khi các doanh nghiệp, tổ chức nhà nước đứng ra buôn lậu sẽ dẫn đến
tình trạng đồng vốn của quốc gia bị sử dụng sai mục đích, không nhằm tạo
ra sản phẩm thông qua sản xuất và hiệu quả hợp pháp trong kinh doanh.
Nói tóm lại, hoạt động buôn lậu đang làm cho tài nguyên của quốc
gia, tiền của và sức lao động của nhân dân bị bóc lột, làm mất cân đối giữa
sản xuất và tiêu dùng, làm lệch hướng phát triển của nền kinh tế quốc dân.
Buôn lậu có thể kìm hãm tốc độ quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất
nước, làm nản lòng các nhà đầu tư.
b. Tác động của hoạt động buôn lậu tới sự phát triển xã hội
Ngoài những hậu quả về kinh tế, buôn lậu còn gây nên những hậu
quả phức tạp và nặng nề về mặt xã hội. Đây là yếu tố phi pháp làm tăng
vực ngăn cách giữa kẻ giàu và người nghèo, tạo đà cho việc gia tăng bóc
lột sức lao động và các tệ nạn xã hội.
Một số doanh nghiệp chỉ chú trọng đến lợi nhuận nên mải mê làm
giàu thông qua buôn lậu. Từ đó, họ đánh mất đi lương tâm, đạo đức của
một doanh nhân, thế thì làm sao có thể nói đến cái gọi là đạo đức, trách
Trần Thái Hoa Lớp: TMQT46
14
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét