CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƯƠNG THỨC THANH TOÁN
TÍN DỤNG CHỨNG TỪ
1.1. Thanh toán quốc tế:
1.1.1. Khái niệm về thanh toán quốc tế:
Thanh toán quốc tế (TTQT) là việc thực hiện các nghĩa vụ tiền tệ, phát sinh
trên cơ sở các hoạt động kinh tế và phi kinh tế giữa các tổ chức hay cá nhân nước
này với các tổ chức hay cá nhân nước khác, hoặc giữa một quốc gia với một tổ chức
quốc tế, thường được thông qua quan hệ giữa các NH của các nước có liên quan.
1.1.2. Vai trò của hoạt động thanh toán quốc tế:
Đối với nền kinh tế:
Hoạt động TTQT đóng một vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế
của đất nước. Một quốc gia không thể phát triển với chính sách đóng cửa, chỉ dựa
vào tích lũy trao đổi trong nước mà phải phát huy lợi thế so sánh, kết hợp giữa sức
mạnh trong nước với môi trường kinh tế quốc tế. Trong bối cảnh hiện nay, khi các
quốc gia đều đặt kinh tế đối ngoại lên hàng đầu, coi hoạt động kinh tế đối ngoại là
con đường tất yếu trong chiến lược phát triển kinh tế đất nước thì vai trò hoạt động
của TTQT ngày càng được khẳng định.
TTQT là mắc xích không thể thiếu trong dây chuyền hoạt động kinh tế quốc
dân. TTQT là khâu quan trọng trong giao dịch mua bán hàng hóa, dịch vụ giữa các
cá nhân, tổ chức thuộc các quốc gia khác nhau. TTQT góp phần giải quyết mối quan
hệ hàng hóa tiền tệ, tạo nên sự liên tục của quá trình sản xuất và đẩy nhanh quá trình
lưu thông hàng hóa trên phạm vi quốc tế. Nếu hoạt động TTQT được tiến hành
nhanh chóng, an toàn sẽ khiến hoạt động lưu thông hàng hóa tiền tệ giữa người
mua, người bán diễn ra trôi chảy, an toàn hơn.
TTQT làm tăng cường các mối quan hệ giao lưu kinh tế giữa các quốc gia,
giúp cho quá trình thanh toán diễn ra nhanh chóng, an toàn, tiện lợi và giảm bớt chi
phí cho các chủ thể tham gia. Bên cạnh đó, hoạt động TTQT làm tăng khối lượng
thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế, đồng thời thu hút một lượng
ngoại tệ đáng kể vào Việt Nam.
Đối với khách hàng:
Vai trò trung gian thanh toán trong hoạt động TTQT của các NHTM giúp
quá trình thanh toán theo yêu cầu của khách hàng được tiến hành nhanh chóng,
chính xác, an toàn, tiện lợi và tiết kiệm tối đa chi phí. Trong quá trình thực hiện
thanh toán, nếu khách hàng không có đủ khả năng tài chính cần đến sự tài trợ của
ngân hàng (NH) thì NH sẽ chiết khấu bộ chứng từ. Qua việc thực hiện thanh toán,
NH còn có thể giám sát được tình hình kinh doanh của doanh nghiệp để có những tư
vấn cho khách hàng và điều chỉnh chiến lược khách hàng.
Đối với bản thân ngân hàng:
TTQT là một loại nghiệp vụ liên quan đến tài sản ngoại bảng của NH. Hoạt
động TTQT giúp NH đáp ứng tốt hơn nhu cầu đa dạng của khách hàng về các dịch
vụ tài chính có liên quan tới TTQT. Trên cơ sở đó giúp NH tăng doanh thu, nâng
cao uy tín cho NH và tạo dựng niềm tin cho khách hàng. Điều đó không chỉ giúp
NH mở rộng quy mô hoạt động mà còn là một ưu thế tạo nên sức cạnh tranh của
NH trong cơ chế thị trường. Hoạt động TTQT không chỉ là một hoạt động đơn
thuần mà còn là hoạt động hỗ trợ bổ sung cho các hoạt động kinh doanh khác của
NH. Hoạt động TTQT được thực hiện tốt sẽ mở rộng cho hoạt động tín dụng XNK,
phát triển hoạt động kinh doanh ngoại tệ, bảo lãnh NH trong ngoại thương, tài trợ
thương mại và các hoạt động NH quốc tế khác.
Hoạt động TTQT làm tăng tính thanh khoản cho NH. Khi thực hiện nghiệp
vụ TTQT, NH có thể thu được nguồn vốn ngoại tệ tạm thời nhàn rỗi của các doanh
nghiệp có quan hệ TTQT với các NH dưới hình thức các khoản ký quỹ chờ thanh
toán.
TTQT còn tạo điều kiện hiện đại hóa công nghệ NH. Các NH sẽ áp dụng
công nghệ tiên tiến để hoạt động TTQT được thực hiện nhanh chóng, kịp thời và
chính xác nhằm phân tán rủi ro, góp phần mở rộng quy mô và mạng lưới ngân hàng.
Hoạt động TTQT cũng làm tăng cường mối quan hệ đối ngoại của NH, tăng
cường khả năng cạnh tranh của NH, nâng cao uy tín của mình trên trường quốc tế,
trên cơ sở đó khai thác nguồn tài trợ của các NH nước ngoài và nguồn vốn trên thị
trường tài chính quốc tế để đáp ứng nhu cầu về vốn của ngân hàng.
Tóm lại, có thể khẳng định vai trò quan trọng của hoạt động TTQT của
NHTM đối với khách hàng, nền kinh tế và bản thân ngân hàng.
1.2. Giới thiệu về phương thức thanh toán TDCT:
1.2.1. Khái niệm về phương thức thanh toán TDCT:
Phương thức tín dụng chứng từ (TDCT) là một sự thỏa thuận mà trong đó,
một ngân hàng (ngân hàng mở thư tín dụng) theo yêu cầu của khách hàng (người
xin mở thư tín dụng) cam kết sẽ trả một số tiền nhất định cho một người thứ ba
(người hưởng lợi số tiền của thư tín dụng) hoặc chấp nhận hối phiếu do người thứ
ba ký phát trong phạm vi số tiền đó khi người thứ ba này xuất trình cho ngân hàng
một bộ chứng từ thanh toán phù hợp những quy định đề ra trong thư tín dụng.
Qua khái niệm này, ta nhận thấy với phương thức thanh toán TDCT: ngân
hàng đã trực tiếp tham gia vào quá trình thanh toán bằng cách cam kết với người
XK sẽ thanh toán tiền cho họ hoặc theo sự chỉ định của họ, nếu người XK thực hiện
đúng nghĩa vụ của thư tín dụng quy định.
1.2.2. Các bên có liên quan trong phương thức thanh toán tín dụng chứng
từ trong ngoại thương:
1. Người xin mở thư tín dụng (The applicant for credit): là nhà nhập khẩu,
người mua.
* Nhiệm vụ và quyền lợi chủ yếu của người mở thư tín dụng:
Kịp thời làm giấy đề nghị mở L/C và các thủ tục có liên quan gửi tới NH.
Thực hiện ký quỹ (khi có yêu cầu của NH).
Thanh toán phí dịch vụ NH: phí mở L/C, phí tu chỉnh L/C, phí ký hậu B/
L…
Phối hợp với NH kiểm tra tính hợp lệ của bộ chứng từ thanh toán do
người bán gửi tới.
Có quyền được từ chối thanh toán khi người bán không thực hiện đúng
quy định của L/C.
Nhận hàng (nếu thanh toán).
2. NH phát hành thư tín dụng (The issuing/opening bank):
Đây là NH dịch vụ nhà NK.
* Nhiệm vụ của NH phát hàng bao gồm:
Yêu cầu người làm đơn mở thư tín dụng phải nộp đủ các hồ sơ và ký quỹ
khi cần thiết để đảm bảo an toàn thanh toán sau này cho NH.
Phát hành thư tín dụng theo nội dung của giấy đề nghị mở L/C, thông báo
thư đến người hưởng lợi thông qua NH đại lý ở nước XK.
Tu chỉnh L/C khi có yêu cầu.
Kiểm tra tính hợp lệ của bộ chứng từ thanh toán do người XK gửi tới.
Yêu cầu nhà NK thanh toán tiền.
Thanh toán tiền cho người hưởng lợi nếu bộ chứng từ hợp lệ đúng qui
định của L/C.
* Quyền lợi của NH phát hành:
Hưởng lợi phí dịch vụ NH từ 0,125% đến 0,5% trị giá của L/C.
Từ chối thanh toán nếu bộ chứng từ bất hợp lệ.
Hưởng lợi hàng hóa nếu người mua không thanh toán.
Ngân hàng được miễn trách nhiệm trong trường hợp gặp bất khả kháng
như chiến tranh, hỏa hoạn, động đất…
3. Người hưởng lợi thư tín dụng (The beneficiary):
Là người bán, người XK hoặc người khác do người XK chỉ định.
* Nếu người XK chính là người hưởng lợi (thường là như vậy) thì nhiệm vụ
của người này là:
Tiếp nhận L/C bản gốc và đánh giá khả năng thực hiện được các nội
dung này của mình.
Đề nghị tu chỉnh nội dung của L/C khi cần thiết.
Giao hàng theo đúng quy định của L/C.
Lập bộ chứng từ thanh toán xuất trình cho NH theo đúng quy định của L/
C.
Trả các phí dịch vụ NH như phí thông báo L/C, phí tu chỉnh L/C, chiết
khấu bộ chứng từ, phí kiểm tra bộ chứng từ có bất hợp lệ…
* Quyền lợi của người XK:
Từ chối giao hàng nếu nội dung L/C khác với nội dung hợp đồng ngoại
thương đã thỏa thuận gây thiệt hại cho người bán và người bán đã đề nghị tu
chỉnh L/C nhưng không được đáp ứng.
Quyền được nhận tiền hoặc chỉ định người thay thế mình hưởng lợi L/C.
4. Ngân hàng thông báo thư tín dụng (The advising bank):
Đây là NH phục vụ người XK, thường là NH đại lý của NH mở thư tín dụng
có trụ sở ở nước người XK.
* Nhiệm vụ của NH này:
Tiếp nhận L/C bản gốc và chuyển nó tới người XK dưới dạng nguyên
văn một cách kịp thời.
Đánh giá ban đầu tính hợp lệ của bộ chứng từ.
Chuyển bộ chứng từ thanh toán đến NH phát hành.
Thanh toán tiền cho người XK nếu được ủy quyền thanh toán.
* Quyền lợi của NH thông báo:
Được hưởng phí dịch vụ NH.
5. Ngân hàng xác nhận thư tín dụng (The confirming bank):
Là NH xác nhận trách nhiệm của mình sẽ cùng NH mở thư tín dụng bảo
đảm việc trả tiền cho người XK trong trường hợp NH mở thư tín dụng không
đủ khả năng thanh toán. NH xác nhận có thể vừa là NH thông báo thư tín
dụng hay là một NH khác do người XK yêu cầu, thường là một NH lớn, có
uy tín trên thị trường tín dụng và tài chính quốc tế.
6. Ngân hàng thanh toán thư tín dụng (The paying bank):
Có thể là NH mở thư tín dụng hoặc có thể là một NH khác được NH mở
thư tín dụng chỉ định thay mình thanh toán tiền cho nhà XK hay chiết khấu
hối phiếu. Trường hợp NH làm nhiệm vụ chiết khấu hối phiếu thì gọi là NH
chiết khấu (the negotiating bank). Nếu địa điểm trả tiền quy định tại nước
người XK thì NH trả tiền thường là NH thông báo. Trách nhiệm của NH
thanh toán giống như NH mở thư tín dụng khi nhận bộ chứng từ của người
XK gửi đến.
1.2.3. Những quy định quốc tế áp dụng trong phương thức TDCT:
Khi thanh toán bằng phương thức TDCT, các bên XNK phải thỏa thuận với
nhau về việc sử dụng UCP (The Uniform Customs and Practice for Documentary
credit). UCP là bản quy tắc và cách thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ do
Phòng thương mại quốc tế (ICC) tại Pari công bố lần đầu tiên vào năm 1933. Từ đó
đến nay UCP đã qua 6 lần sửa đổi, bổ sung vào các năm 1951, 1962, 1974, 1983,
1993, 2007 và có hiệu lực áp dụng từ 01/07/2007.
UCP đã được hơn 175 nước áp dụng trong đó có Việt Nam. Khác với luật
quốc gia hay công ước quốc tế, UCP không tự động áp dụng để điều chỉnh hoạt
động thanh toán TDCT mà mang tính chất pháp lý tùy ý. Các bên tham gia có quyền
lựa chọn có hay không dùng UCP để điều chỉnh hoạt động thanh toán TDCT.
Nhưng một khi các bên đã đồng ý áp dụng UCP thì các điều khoản áp dụng của
UCP sẽ ràng buộc nghĩa vụ và trách nhiệm của các bên tham gia.
Một điểm cần lưu ý là UCP ban hành sau không phủ nhận các nội dung của
UCP trước đó. Do đó, các bên có thể thoả thuận lựa chọn một UCP nào đó, nhưng
điều quy định bắt buộc là phải dẫn chiếu nó trong L/C. Chỉ UCP bản gốc bằng tiếng
Anh mới có giá trị pháp lý giải quyết các tranh chấp, các bản dịch khác chỉ có giá trị
tham khảo.
Để tạo điều kiện thuận lợi và thúc đẩy giao lưu thương mại quốc tế phát triển
hơn nữa, Phòng Thương mại Quốc tế đã sửa đổi và ban hành Quy tắc và Thực hành
thống nhất về TDCT của ICC văn bản số 600 (UCP-600/2007/ICC), có hiệu lực từ
01/07/2007. Tiếp theo việc ban hành UCP 600, ICC đã ban hành một số văn bản
hướng dẫn kèm theo như: Tập quán Ngân hàng tiêu chuẩn Quốc tế để kiểm tra
chứng từ theo thư tín dụng tuân thủ theo UCP 600 văn bản số 681(ISBP 681 2007
ICC), Bản phụ trương UCP 600 về việc xuất trình chứng từ điện tử - Bản diễn giải
số 1.1 (eUCP 1.1) và đặc biệt là Quy tắc thống nhất về hoàn trả tiền giữa các NH
theo Thư tín dụng văn bản số 725 có hiệu lực từ 01/10/2008 (URR –
725/2008/ICC).
Theo điều 1 của UCP 600 ghi rõ:
“Các quy tắc Thực hành Thống nhất về Tín dụng chứng từ, bản sửa đổi
2007, ICC xuất bản số 600 (“UCP”) là các Quy tắc áp dụng cho bất kỳ Tín dụng
chứng từ (“tín dụng”) nào (bao gồm cả thư tín dụng dự phòng trong chừng mực mà
các Quy tắc này có thể áp dụng) nếu nội dung của tín dụng chỉ ra một cách rõ ràng
nó phụ thuộc vào các Quy tắc này. Các Quy tắc này ràng buộc tất cả các bên, trừ khi
tín dụng loại trừ hoặc sửa đổi một cách rõ ràng.
Hiện nay, UCP bản sửa đổi năm 2007 số 600 được xem là hoàn chỉnh nhất
và được nhiều tổ chức NH, các doanh nghiệp kinh doanh XNK, các doanh nghiệp,
đơn vị có liên quan đến TTQT, cũng như các cán bộ nghiên cứu và hoạch định
chính sách thương mại quốc tế sử dụng và đối chiếu hàng ngày trong công việc của
mình.
1.2.4. Quy trình, nghiệp vụ thanh toán TDCT:
Những nghiệp vụ cơ bản trong thanh toán TDCT được thể hiện qua sơ đồ
sau đây:
(7)
* Giải thích sơ đồ:
(1) Nhà NK làm giấy đề nghị mở L/C và nộp vào NH các giấy tờ cần thiết,
thực hiện ký quỹ theo yêu cầu để NH phát hành L/C cho người XK hưởng lợi.
(2) Ngân hàng phát hành L/C theo đúng yêu cầu của giấy đề nghị mở L/C và
chuyển tới NH đại lý của mình ở nước XK.
(3) Ngân hàng thông báo chuyển L/C bản gốc tới cho nhà XK để người này
đánh giá khả năng thực hiện L/C của mình và đề nghị tu chỉnh khi cần.
(4) Nhà XK giao hàng theo đúng quy định của L/C và các văn bản tu chỉnh
L/C (nếu có).
(5) Người XK lập bộ chứng từ theo đúng quy định của L/C và các văn bản tu
chỉnh (nếu có) xuất trình cho NH đúng thời hạn quy định.
(6) Ngân hàng đại lý sau khi kiểm tra tính hợp lệ của bộ chứng từ thì chuyển
tới NH phát hành (hoặc NH thanh toán).
(7) Ngân hàng phát hành thư tín dụng kiểm tra bộ chứng từ thanh toán:
Nếu thấy phù hợp với quy định của L/C thì tiến hành trả tiền hoặc chấp
nhận hối phiếu (đối với L/C trả chậm).
Nếu thấy không phù hợp với quy định của L/C thì từ chối thanh toán và
gởi trả bộ chứng từ cho người XK.
Exporter
( The beneficiary)
Importer
(The applicant)
Issuing bank
Advising bank
(2) - LC
(10) (5) (3) - LC (1)
(9)
(4)
(6)
(8)
(8) Ngân hàng phát hành thư tín dụng trong bộ chứng từ cho nhà NK và phát
lệnh đòi tiền nhà NK.
(9) Nhà NK kiểm tra bộ chứng từ:
Nếu thấy phù hợp với quy định của L/C thì đến ngân hàng làm thủ tục
thanh toán, NH phát hành ký hậu bộ chứng từ cho đi nhận hàng.
Nếu thấy không phù hợp với quy định của L/C thì nhà NK có quyền từ
chối thanh toán.
(10) Nhà XK nhận được tiền thanh toán.
1.2.5. Nội dung của thư tín dụng (Letter of credit – L/C):
1. Khái niệm:
Thư tín dụng là một bức thư do NH viết ra theo yêu cầu của người NK
(người xin mở thư tín dụng), cam kết trả tiền cho người XK (người hưởng lợi) một
số tiền nhất định trong một thời gian nhất định, với điều kiện người này thực hiện
đúng và đầy đủ những điều khoản trong lá thư đó.
Thư tín dụng là một văn bản thể hiện sự cam kết NH mở thư tín dụng đối với
nhà XK để thực hiện nghĩa vụ thanh toán theo những điều khoản thanh toán của hợp
đồng mua bán ngoại thương. Do đó, nó được soạn thảo trên cơ sở hợp đồng mua
bán ngoại thương đã được ký kết giữa hai đơn vị. Nhưng vì thư tín dụng do NH mở
L/C cam kết nên thư tín dụng hoàn toàn độc lập với hợp đồng mua bán. Tính chất
độc lập của nó thể hiện ở chỗ ngân hàng mở thư tín dụng không cần biết đến hợp
đồng mua bán mà chỉ căn cứ vào nội dung giấy đề nghị mở L/C của nhà NK để viết
thư tín dụng (mở L/C cho nhà XK).
Điều 4 của UCP 600 ghi rõ:
“Về bản chất, tín dụng là một giao dịch riêng biệt với hợp đồng mua bán
hoặc các hợp đồng khác mà có thể là cơ sở của tín dụng. Các ngân hàng không liên
quan đến hoặc ràng buộc bởi các hợp đồng như thế, ngay cả khi tín dụng có dẫn
chiếu đến các hợp đồng đó. Do đó, sự cam kết của một ngân hàng về việc thanh
toán, thương lượng thanh toán hoặc thực hiện bất cứ nghĩa vụ nào khác trong tín
dụng không phụ thuộc vào các khiếu nại hoặc khiến cáo của người yêu cầu phát
hành tín dụng phát sinh từ các quan hệ của họ với ngân hàng phát hành hoặc người
thụ hưởng.
Trong bất cứ trường hợp nào, người thụ hưởng không được lợi dụng các
quan hệ hợp đồng giữa các ngân hàng với nhau hoặc giữa người yêu cầu và ngân
hàng phát hành.
Ngân hàng phát hành không khuyến khích các cố gắng của người yêu cầu
nhằm đưa các bản sao của hợp đồng cơ sở, hóa đơn chiếu lệ và các chứng từ tương
tự thành bộ phận không tách rời của tín dụng ”.
2. Nội dung:
Theo khái niệm trên thì thư tín dụng là một phương tiện thanh toán rất quan
trọng trong phương thức thanh TDCT. Nó liên quan chặt chẽ tới quyền lợi của các
bên. Trong trường hợp thư tín dụng không mở được thì phương thức thanh toán này
không được xác lập và tất yếu sẽ không có việc giao hàng cũng như việc thanh toán
giữa người mua và người bán.
Còn khi thư tín dụng đã được mở thì nội dung của nó là một bộ phận vô
cùng quan trọng và trở thành cốt lõi để các bên thực hiện nghĩa vụ, đảm bảo quyền
lợi cho đối tác cũng như bản thân mình. Vì vậy, nội dung của thư tín dụng phải đầy
đủ, rõ ràng và chính xác. Mỗi thư tín dụng mang một nội dung riêng biệt tùy theo
nội dung của từng thương vụ, nhưng nhìn chung chúng có những nội dung cơ bản
giống nhau và thường không thể thiếu được trong một L/C, bao gồm:
-Ngân hàng phát hành L/C (ghi sau các chữ FM… or received from).
-Số hiệu, địa điểm, ngày mở L/C (No of L/C; place and date of issue L/C).
-Loại thư tín dụng (form of documentary credit).
-Người hưởng lợi L/C (Beneficiary or in favour of…).
-Số tiền của thư tín dụng (Amount).
-Thời hạn hiệu lực, thời hạn trả tiền và thời hạn giao hàng ghi trong L/C.
-Những nội dung về hàng hóa (Description of goods).
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét