Cố mưåt dẩo, nghe theo nhiïìu bẩn, tưi cng nghơ rùçng:
trong khấng chiïën, nhẩc phất triïín, mâ thú khưng. Àêy
ta khưng nối àïën viïåc qìn chng hất rêët nhiïìu, nố lâ
mưåt vêën àïì khấc, thò thú phất triïín mẩnh hún cẫ trong
cấc ngânh vùn nghïå úã sưë ngûúâi thđch thú, lâm thú. Nïëu
kïí àïën hùçng hâ sa sưë bấo tûúâng, bấo tay, thò ta sệ thêëy
khưng biïët bao nhiïu lâ thú xët hiïån. Àânh rùçng nhûäng
bâi thú hay - cng nhû nhûäng bâi nhẩc hay - rêët hiïëm;
nhûng chó nhòn mưåt sûác dẩt dâo vûún àïën thú, àïën àểp,
cng kđnh phc cấi ma nêíy núã bao la bất ngất do mùåt
trúâi cấch mẩng thûác lïn.
Tưi nhúá cën nhêåt k ca tiïíu àoân trûúãng Lû Giang,
úã mùåt trêån Àêo Cẫ nùm 1946. Lâm chiïën cưng vâ lâm
thú. Chiïëc xe ngûåa miïìn Nam nhê nhể lù’c theo nhõp
àûúâng, anh chiïën sơ thon gổn vúái àưi mù’t àen xïëch; cỗ
hoang hai ven búâ; nù’ng chiïìu; quín sưí mûåc xanh; Lû
Giang qu tưi lù’m múái cho xem nhûäng bâi thú anh tûå
lâm cho mònh. Đt phêìn k thåt, àêìy vễ thiïn nhiïn. Tưi
nhòn mùåt anh, mưåt trong nhûäng anh hng vư sưë ca dên
tưåc. Lïn túái Àêo Cẫ: anh àẩi àưåi phố giûä cùn cûá, mưåt hổc
sinh Hâ Nưåi, àêìu xanh bống nhoấng cẩo bùçng mẫnh
chai, àûa quín sưí con u cêìu tưi chếp thú, hấi cho tưi
mưåt quẫ cam ni.
Biïët bao lêìn gêìn chiïën sơ; gêìn cấn bưå, cng vò lâm
thú, tưi àûúåc cấc anh cho bûúác vâo cấi àïìn riïng ca têm
tònh cấc anh. Cấi àïìn khưng phng thúâ, cấc anh kđn àấo
trang hoâng riïng àïí nhûäng khi ngoâi cưng tấc vâ têåp
àoân, cấc anh vïì hay lâ vâo nghó ngúi thû thẫ cht.
Nhûäng khi êëy, tưi trên trổng rến tûâng bûúác mưåt, àûa tay
lêåt nhûäng vêìn thú, lùèng lùång tai nghe. Cẫ mưåt thúâi chinh
TIÏËNG THÚ 59
chiïën, cẫ mưåt niïìm hó xẫ qụn mònh, cẫ àấ ni, cêy rûâng,
cẫ bn lêìy, cất vù’ng hất àưìng vổng trong nhûäng cêu thú.
Vò tưi xem cêu thú vâ xem giûäa giông chûä, vò tưi nghe
cấi mën nối thïm vâo cấi àậ nối, khưng phẫi vỗ sô nâo
cng bống bêíy xinh àểp cẫ, nhûng vỗ sô nâo x xò àún
giẫn àïën àêu mâ khưng mang àûúåc nhõp biïín vang vang?
Thú hay cng hiïëm nhû ngổc qu, nhûng biïët nghe, thò
bâi thú nâo cng gêìn xa, to nhỗ nối àûúåc thúâi àẩi.
*
* *
Tưi biïët rùçng hêìu hïët thú gûãi àïën àïìu lâ ca cấn bưå,
ca chiïën sơ cẫ. Trong dên tưåc ta lc nây, ngûúâi nâo cố
đt nhiïìu tâi thûác mâ khưng thânh chiïën sơ hay cấn bưå.
Tưi àïí àổc nhûäng àõa chó: Hoa kiïìu v Bù’c Giang, Ty
cưng an Tun Quang, Tónh bưå Viïåt Minh Cao Bùçng,
Tónh bưå Viïåt Minh Lẩng Sún, Liïn Viïåt Thấi Ngun,
Trung àoân X , Àẩi àưåi Y Cẫ mưåt thïë hïå tíi trễ lâm
thú, lâm viïåc. Nhûäng anh hưm qua hổc trô, hưm nay trïn
hai vai chûa rưång, àậ àê mưåt nhiïåm v nhỗ hay to.
Nhûäng ngûúâi cêìm quìn chó huy, trïn mưi vêỵn quang
àậng. Nhûäng ngûúâi êëy lâm thú, vò thúâi àẩi hất ca úã trong
hổ. Chng ta lâm thú vò cấi àểp câng ngây câng nhiïìu.
Vò giố cấch mẩng nưíi dêåy bưën phûúng, thưíi cấi ûác ca nư
lïå, quết cấi bêín ca bốc lưåt. Vò mưåt ngổn triïìu ngúâm ngúåp
tûâ ngûåc ta àûa lïn. Vò nûúác mù’t giấc ngưå àậ rûãa mù’t ta
thïm biïëc. Chng ta lâm thú vò cố nhûäng Sưng Lư, La
Nhâ Chng ta lâm thú vò khưng sao cẫ, vò hoa ngây
nay núã, chim ngây nay kïu. Àúâi vêỵn trễ nhû mn xûa.
60 TOÂN TÊÅP XN DIÏÅU
Àúâi lẩi trễ hún lc nâo hïët. Chng ta súå lù’m, súå lùéng
ca chng ta cûá thûa mậi, rưí ca chng ta cûá sốt mậi.
Chng ta súå chêët thú lú bỗ chng ta mâ ài. Chng ta
nù’m lêëy tay nhau vêy lêëy cåc àúâi. Vêåy côn sốt, àậ cố
con chấu chng ta kïët nhûäng cấnh tay tûúng lai ca
chng lâm lûúái. Àúâi vúái thú lc nâo cng thoất rưång hún
tay chp bù’t ca cấc thïë hïå, mâ vò vêåy lc nâo cng vêỵn
côn àúâi àïí bù’t, côn thú àïí theo.
Nâo! Chng ta hậy tiïëp tc àan vêìn, ghếp àiïåu, båc
, lâm thïm nhûäng lùéng hấi hoa. “Biïín bûúám àỗ râo râo
trong giố mất - Lấ non xanh nhû sëi chẫy trïn trúâi”.
Nù’m lêëy cåc chiïën tranh giẫi phống thúm tho, qua
mn mêìu, mn vễ. Cåc hấi bù’t lc xong rưìi múái biïët.
Mưåt vâi nùm cố kïí gò.
Nghïå thåt dâi, àúâi ngù’n.
Bïìn chđ, vûäng têm!
2-9-1948
TIÏËNG THÚ 61
TIÏËNG THÚ THẤNG TẤM
Ma thu ca chng ta bêy giúâ xưn xao quấ àưỵi!
Cấi ma thu thúâi tiïët, ma thu ca Nguỵn Khuën,
“nûúác biïëc trưng nhû lân khối ph - lân ao lống lấnh
bống trùng loe”, cấi ma thu sau ma hê àậ nhiïìu hûáng
cẫm rưìi, nhûng giấc quan ca con ngûúâi hiïån àẩi chng
ta thêëy ma thu thûåc lâ mưåt ma xn phúi phúái. Ma
thu nghòn cưí êëy tûâ ngây Cấch mẩng thấng Tấm, ma
xưn xao lẩi mêëy lêìn xưn xao. Bêy giúâ thu khưng nhûäng
àem sang cấi nù’ng trong vâng, cấi trúâi xanh ngù’t, cấi
mất mễ hiïëm hoi qu bấu úã miïìn nhiïåt àúái, mâ thu bêy
giúâ àem àïën nhûäng ngây k niïåm lâm run cẫ tònh cẫm,
lâm say cấi niïìm “ngûúâi”. Cấi niïìm “ngûúâi” lâ giấc quan
thûá sấu ca chng ta tûâ àêy trúã vïì sau. Tûâ giûäa thïë k
hai mûúi, chng ta thïm mưåt xc cẫm vùn minh: ngưìi
mưåt mònh, mâ cẫm nghe qìn chng; lông ra rung qìn
chng; ta dêåy nhûäng mẩch mấu trong ngûúâi khi tûúãng
tûúång râo râo qìn chng. Cấc giấc quan thûá sấu, cấi
niïìm “ngûúâi” êëy lâ mưåt cẫm giấc thy triïìu.
Vêåy ma thu rêët xn ca Viïåt Nam, nùm nay cng
nhû àậ ba nùm trûúác, lẩi cố ngây Mûúâi Chđn thấng Tấm,
rưìi ngây Àưåc lêåp; rưìi hïët thấng Tấm dûúng lõch, lẩi àïën
62 TOÂN TÊÅP XN DIÏÅU
thấng Tấm ta, vúái tïët Trung thu. Nhûäng cưíng châo dûång
k niïåm ngây Tưíng khúãi nghơa vêỵn àûáng y ngun àïí chúâ
ngây Tun ngưn Àưåc lêåp; ngây Hai thấng Chđn túái, cưíng
châo lẩi àù’p thïm hoa lấ, cù’m mưåt lúáp cúâ nûäa, treo thïm
lưìng àên. Thïë rưìi àậ hïët àêu! Nhûäng lưìng àên kia, vúái
nhûäng cúâ, lẩi àïí àïën rùçm Thiïëu nhi chúi trùng mưåt lêìn
nûäa. Ngây tïët Àưåc lêåp, cấc em bế nùm nay àậ àấnh trưëng,
rûúác àên rưìi. Lâm ngûúâi àưåc lêåp thêåt lâ sung sûúáng!
Thïë lâ sët mưåt ma thu, nhûäng ngây hưåi nù’m liïìn
tay nhau mâ ma mưåt vông tûúi sấng. Cng vúái thõt da
dõu núã dûúái bống lấ xanh, têm trđ ta cûá tûng bûâng vúái
mưåt khưng khđ hưåi hê. Hưåi hê cố tiïåc tng, àònh àấm, chi
phđ gò àêu! Hưåi hê trong tinh thêìn, hưåi cúãi múã ca nhên
dên, hưåi trân àêìy ca àêët nûúác.
Cấi xưn xao thấng Tấm êëy, nghơa lâ cẫ thấng Chđn,
thấng Mûúâi nûäa, tưi thêëy soi gûúng trong nhiïìu bâi thú.
Thú nùm nay, thú nùm ngoấi. Nhûäng bâi thú cng lẩi kïët
hoa chung quanh thấng Tấm. Têët cẫ xưn xao lẩ thûúâng!
Nhûäng thú àùng trong cấc bấo, vâ thú gûãi àïën Vùn nghïå
côn nhiïìu tûá khấc, nhûng tưi hậy chổn nhûäng vêìn rêët
xn, rêët thu chûáa àûång àûúåc cấi lïn triïìu ca lấ hoa,
ca sống nûúác, nhûäng vêìn cố múã mưåt chên trúâi, nhûäng
tiïëng ca gúåi nhûäng lúâi ca
Cấch mẩng thấng Tấm nùm ngoấi (1947) Tưë Hûäu kïí
chuån Viïåt Nam phấ ngc trong bấo Chưëng giùåc (Thanh
Hốa):
Hai nùm trûúác, tưi lâ tïn nư lïå
T chung thên, giâ kïí tấm mûúi nùm.
Ấn khưí sai, cm nhưët dûúái lao hêìm
TIÏËNG THÚ 63
Tïn nư lïå êëy àậ phấ ngc rưìi! Múã ra, múã ra trûúác mùåt
Viïåt Nam têët cẫ, têët cẫ:
Trúâi àêët mïnh mưng, xanh xanh cỗ nưåi,
Chim kïu chim trïn giố, hoa tòm hoa,
Ngêíng àêìu ca tấm hûúáng Tiïën qn ca
Nhûäng cêu thú bay mưåt cấch lẩ!
Vùn Cao ca Khc nhẩc ca Ngûúâi Àưåc lêåp (Bấo Àưåc
lêåp 2-9-47). Cấi say sûa têån ty ca nghïå sơ hôa vúái cấi
hùng hấi ca àúâi múái àêëu tranh:
Thên nghïå sơ lâm cêy trong rûâng hất
Àúâi lïn bất ngất
Nhẩc múái khúãi bay rưìi.
Gộ hôm àân, tiïëng gưỵ nhể chúi vúi,
Giêy lẩnh lệo nhêën àïìu tay rúám mấu.
Mưåt nhâ thú trễ, Cao Nhõ, cố mêëy chûä “xanh” rêët
sấng (Viïåt Bù’c quët chiïën, 8-47):
Ma thu sang, ưi lâ xanh! Xanh! Xanh!
Bp nhûåa mẩnh vûún mònh theo ấnh sấng.
Mûúâi Chđn thấng Tấm
Ngây huy hoâng ngây Cấch mẩng thânh cưng.
Rưìi cấc nhâ thú nhù’c àïën nhûäng nùm kia vâ nùm
trûúác nûäa. V Àònh Liïn, sau hai nùm lùång lệ, gốp mêëy
vêìn thûá nhêët vúái Cấch mẩng:
Tấm mûúi nùm ët ûác vúái cùm húân
Nến trong lông hai mûúi triïåu lï dên
Bíi thu êëy, hết vang nhû sêëm àưång!
Lïn ngêåp trúâi vúái ngổn cúâ giẫi phống,
Trân qua thêy qn phất xđt kinh hoâng
Nhû sống dêng, xư àưí mưåt ngai vâng.
64 TOÂN TÊÅP XN DIÏÅU
Nhâ thú Dûúng Lơnh, nay àậ quấ cưë, àïí lẩi nưỵi tiïëc
thûúng cho chng ta, cng viïët:
Ni àûáng thùèng nhòn biïín trúâi cao rưång
Sưng lûúån quanh cng reo nhẩc thanh bònh.
Bấo Khu Giẫi phống (2-9-47) tẫ àâi Àưåc lêåp úã vûúân
hoa Ba Àònh, mưåt cấi àâi “ngẩo nghïỵ àûáng cûúâi trong
nù’ng biïëc”, vâ àậ cố mưåt cêu thú hay quấ:
Àâi àậ cao giố nêng mậi lïn cao
Ta tûúãng tûúång cấi àâi Àưåc lêåp trù’ng tinh àiïím trang
àỗ thù’m, vâ Ch tõch Hưì Chđ Minh àûáng úã trïn, cao cẫ,
nhể nhâng; trúâi thu xanh, nù’ng thu gù’t nhûng trong,
giố thu lưìng lưång, vâ lấ cúâ trïn ngổn cng chốt vốt nûäa:
têët cẫ nưỵi niïìm cao cẫ gúåi àûúåc trong cêu thú nhể vư
cng.
*
* *
Mưỵi mưåt cẫm giấc bêy giúâ cố mang nhûäng cẫm giấc
cng mưåt loẩi ca ngây trûúác. Thấng Tấm nùm nay, bấo
Cûáu qëc khu 10 nhù’c àïën cåc biïíu tònh gưåi mûa thấng
Tấm nùm 1946 úã Hâ Nưåi, vâ ta thêëy vêỵn rộ râng, vêỵn
linh hoẩt trong trđ nhúá ca ta. Thấng Tấm nùm sau cố
lệ ta sệ nhúá thấng Tấm nùm nay 1948 úã mưåt àõa phûúng
nâo nho nhỗ, nhúá thấng Tấm 1947 trûúác trêån Viïåt Bù’c,
rêët nhúá thấng Tấm 1946 “tíi tưi” ca Cấch mẩng úã th
àư, nhúá nhêët thấng Tấm 1945, khai sinh cho têët cẫ
nhûäng thấng Tấm vư cng vư têån. Têët cẫ nhûäng k niïåm
êëy sệ trưån lêỵn nhau, ty theo mưëi cẫm tònh, mâ àêåm
nhiïìu hay đt, nhûng mưỵi ngây lïỵ thấng Tấm àïìu mang
dêëu nhûäng thấng Tấm qua. Cåc sưëng ài rêët nhanh, sûå
TIÏËNG THÚ 65
viïåc câng li câng ûúáp hûúng thúâi gian phẫng phêët. Nùm
ngoấi, cố nhâ thú àậ nhù’c àïën àoân biïíu tònh vơ àẩi nùm
1946 tìn hânh dûúái mûa têìm tậ úã Hâ Nưåi, vúái mưåt dấng
àiïåu cấch mẩng lẩ lng! Hâng vẩn ngûúâi chẫy xiïët dûúái
mûa, mûa hûäu tònh mang nhûäng lấ cúâ, chẩy ha vúái dên
chng:
Hô reo hô, ca hất dûúái mûa râo,
Ûúát mùåc ûúát, ngûúâi ta vui vò ûúát;
Mûa thấng Tấm lâ mûa ngìn Cấch mẩng,
Nûúác giûäa trúâi lâ rûúåu ca thânh cưng
Men tûå do thiïu chấy rûåc mn lông,
Lûãa thấng Tấm cố mûa nâo dêåp nưíi.
Vâ trong mưåt túâ bấo nâo àố, ca mưåt tấc giẫ tưi qụn
tïn, tưi thåc hai cêu lc bất hûáa hển nây:
Tre rung theo cấnh sao vâng
Xïnh xang mấi àỗ nhûäng hâng ngối non.
Thûa cấc bẩn! Gúåi ma xưn xao nùm nay, trûúác tiïn
tưi àậ nhù’c nhûäng cêu thú àùng trong cấc bấo 1947.
Chù’c cấc bẩn vò quấ u thú, nïn khe khù’t nhû mưåt
tònh nhên àôi hỗi àng mûåc sệ cho rùçng nhûäng cêu thú
tưi trđch ra àố chûa mêëy xưn xao. Nhûng biïët sao bêy
giúâ? Chng ta ài lổc vâng, thò àûâng khố tđnh quấ. Nhûäng
cêu thú êëy, tưi vûâa lổc lẩi trong mưåt sưë thú tưi àậ chổn
lûåa vâ ghi chếp sau khi àậ àổc hâng ba bưën chc sưë bấo
àùåc biïåt ra ngây 19 thấng 8 vâ mưìng 2 thấng 9 nùm
1947. Nhûäng bâi thú ghi lẩi àố, tưi àậ mang trong ba lư,
lûu chuín sët trong trêån Viïåt Bù’c, vâ ài tûâ Bù’c vâo
Trung, tûâ Trung ra Bù’c, ưm êëp hún mưåt nùm trúâi rưìi.
Con ngûúâi cng thïí con ta, nhûäng àûáa con ca bẩn thú
bưën phûúng sau khi àậ giúái thiïåu úã Tiïëng nối Viïåt Nam
(thấng 9 nùm 1947) tưi chiu chđt giûä mậi. Hưm nay khoe
66 TOÂN TÊÅP XN DIÏÅU
àûúåc trïn giêëy túâ vúái cấc bẩn, tưi nhû nhể nưỵi lông! Cåc
ài tòm thú gian lao cûåc nhổc lù’m! Phï bònh tûúng àưëi dïỵ,
nghïå thåt tuåt vúâi khố. Ngûúâi ài chổn thú côn gian khưí
nhû vêåy, lổc qua bao nhiïu qúång múái àûúåc cht kim
khđ, hëng chi ngûúâi lâm ra thú thò côn gian khưí nhiïìu.
Cấch mẩng vêåt ta, bù’t ta tranh àêëu, thò cấi Hay, cấi
Àểp cng qìn ta khưng kếm, bù’t ta vûún lïn! Khưng
mưåt cấi gò tẩo ra mâ khưng àưí mưì hưi, sưi nûúác mù’t.
Trong nghïå thåt cng vêỵn cố cêu: Àểp lâ mưåt sûå cưë
gù’ng khưng ngûâng.
Cng vò nghïå thåt khố nhû vêåy, nïn ch àổc mưåt
sưë àưng cấc bấo àùåc biïåt ca ma xưn xao lõch sûã nùm
nay, tưi chûa hiïën cấc bẩn àûúåc nhûäng vêìn xưn xao nâo.
Trong khi chúâ àúåi nhûäng ma múái nûäa, thò giûäa ba lêìn
k niïåm, ma 1947 tûúng àưëi àậ núã nhiïìu thú àùåc biïåt
hún cẫ.
Nhûäng thú gûãi vïì Vùn nghïå cố nhiïìu tûá lù’m. Tưi
hùéng chổn nhûäng tûá hển hô hún cẫ, nhûäng thú khưng
chó cố hai vúái hai lâ bưën, mâ múã àûúåc mưåt niïìm vang
ngên. Giûäa àấm àưng nhûäng vêìn, thónh thoẫng nhêån
àûúåc nhûäng vêìn biïët cûúâi, biïët hất. Biïët nối àậ àânh rưìi,
nhûng phẫi biïët cûúâi, phẫi biïët hất. Phẫi biïët xanh trong
nhû nhûäng con mù’t nûäa.
Mêëy cêu thú hoa phûúång àổc trong ma nây, êëm ấp
nhû mưåt hoa hưìng àỗ:
Hê vûâa túái, hoa liïìn theo ma núã
Thù’m bêìu trúâi mưåt sù’c lûãa non tûúi;
Cng nhû hoa, mưåt giai cêëp àang cûúâi
Sưëng kham khưí ni ngûúâi - mú sù’c àỗ.
Nguỵn Vùn Bònh
Trễ trung nhêët lâ cêu:
TIÏËNG THÚ 67
Cng nhû hoa, mưåt giai cêëp àang cûúâi
Cố mưåt cấi gò múã rưång ra, hûáa hển nhiïìu; so sấnh mưåt
giai cêëp vúái mưåt loẩt hoa núã lâ mưåt tûá àưåt ngưåt, mâ thú
lẩi tûå nhiïn. Thêëy hoa phûúång trïn trúâi, ngûúâi ta sệ nối:
“Àêëy, giai cêëp cêìn lao àang cûúâi àêëy.”
Nhâ thú lẩi viïët:
Hoa rûåc rúä vâ àểp hún ấnh lûãa
Cûá àỗ trúâi mưåt sù’c tûåa cúâ bay.
Nhù’c àïën hê, ta hậy nhù’c xa hún nûäa, vâo ngay
thấng giïng hai, trong ma xn, àïí tòm cng mưåt loâi
hoa àỗ nûäa, cng mưåt loâi cêy cao to mẩnh mệ, lc núã
hoa cng núã cẫ mưåt vng:
Trúâi àỗ tûng bûâng hoa gẩo tûúi
Àêy núi àêët sưëng hẩt lïn àúâi
Tinh khưi mâu thù’m thânh hy vổng,
Viïåt Bù’c hưm nay núã n cûúâi.
Nguỵn Vùn Bònh
Hoa àỗ ma hê, hoa àỗ ma xn, cng àïìu xưn xao cẫ.
Mưåt bẩn cẫm cấi khung cẫnh nhâ trûúâng lc sù’p bïë
mẩc mưåt lúáp hổc chđnh trõ, sù’p tẫn mấc mưåt lúáp àưìng chđ
bêëy lêu qy qìn thên ấi nhau, lâ “tònh ly biïåt” vêën
vûúng:
Mưåt ấnh vâng sao; vûúáng lïå tn
Ẫnh hònh xa cấch tẫn trùm phûúng,
Hưìn ai sưëng nhể nhiïìu ly biïåt
Lông nùång trêìn gian tûåa nûúác ngìn.
Mưåc Nhơ
68 TOÂN TÊÅP XN DIÏÅU
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét